Hyperventilatie kenmerkt zich door een disbalans in de inademing en de uitademing hierdoor treedt er enige vernauwing van de bloedvaten op waardoor er minder zuurstof bij de organen en weefsels terechtkomt. De vernauwing van de bloedvaten geeft bijwerkingen die niet prettig zijn, zoals klachten van het centraal zenuwstelsel: hoofdpijn, duizeligheid en concentratiestoornissen. Gelukkig zijn deze bijwerkingen onschadelijk en zij leiden zelden tot flauwvallen. Er worden in het lichaam meer beschermingsmaatregelen getroffen die bijwerkingen veroorzaken. Zo wordt o.a. meer melkzuur geproduceerd, wat vermoeide spieren veroorzaakt. Veel mensen melden zware benen of papbenen te hebben. Bovendien verandert het calciumgehalte in het bloed, wat kan leiden tot samentrekken van de spieren. Men voelt dit als een verkramping, een verdoofd gevoel en trillen. Ook loopt de prikkelgeleiding via de zenuwen anders. Hierdoor kan men het gevoel hebben de wereld in een roes te beleven. Er kunnen ook concentratieproblemen optreden. De klachten kunnen dus zeer gevarieerd zijn, zoals u ook in de lijst van klachten kunt zien. Soortgelijke klachten kunnen echter ook ontstaan in combinatie met andere stoornissen die gepaard gaan met stress, angst of pijn, met houdingsproblemen en bij verslaving aan alcohol of medicijnen. Artsen spreken dan van onbegrepen lichamelijke klachten. Al deze verschijnselen roepen vervolgens weer angst op, die de hyperventilatie op zijn beurt versterkt. Daarmee is de vicieuze cirkel van het hyperventilatiesyndroom gesloten. Hyperventilatie kan overal in het lichaam klachten veroorzaken. Het aantal symptomen is bijna onbeperkt en elke hyperventilatiepatiënt is hierin uniek. Er zijn nagenoeg geen hyperventilatiepatiënt met precies dezelfde klachten.

Hyperventilatie door het ervaren van stress:
Gevoelens van kwaadheid, woede, teleurstelling, verdriet of angst, bijvoorbeeld bij relatieproblemen of bij moeilijkheden op het werk, kunnen de oorzaak zijn van hyperventilatie. Maar ook overbelasting en onverwerkte emoties uit het verleden kunnen deze klachten veroorzaken. De klachten kunnen verergeren na de eerste, onverwachte aanval van hyperventilatie. Er ontstaat angst voor herhaling. Dikwijls worden dan plaatsen gemeden, waar ooit een hyperventilatieaanval optrad. Op den duur kan zich zo een fobie ontwikkelen. Dit geldt gelukkig niet voor elke hyperventilatiepatiënt.

Acute hyperventilatie
Bij een hyperventilatieaanval kan de ademhaling hoorbaar versnellen. Vaak kan men deze ook niet meer onder controle houden. Het hart kan sneller gaan kloppen en men heeft soms het gevoel dat het hart een slag overslaat. Men gaat transpireren en wordt bleek. Er ontstaat angst. Het vermoeden rijst dat er iets ernstigs – misschien wel een hartaanval – gaande is en dat men dood gaat. Handen en voeten kunnen gaan tintelen, de mond kan droog worden. Ook komen duizeligheid, wazig of dubbel zien en flauwvallen voor. Helder denken is niet meer mogelijk. Zonder dat daar enige aanleiding toe is, kan men gaan lachen of huilen. Paniek overheerst op dat moment alles. Na verloop van tijd houdt het echter vanzelf op. Vaak is men daarna erg moe.

Chronische hyperventilatie
Naast de acute vorm van hyperventilatie bestaat er ook een chronische vorm. Chronische hyperventilatie is minder spectaculair en daardoor ook minder eenvoudig te herkennen. Maar deze vorm van hyperventilatie komt op grotere schaal voor dan acute hyperventilatie. Chronische hyperventilatie wordt gekenmerkt door vage klachten, die echter constant aanwezig kunnen zijn. Dit is logisch omdat men bijna de hele dag ‘onbewust’ aan het hyperventileren is. Het duurt meestal erg lang voordat ontdekt wordt dat men lijdt aan chronische hyperventilatie, want de klachten die erbij optreden kunnen ook vele andere oorzaken hebben. Wanneer dan eindelijk de diagnose hyperventilatie wordt gesteld, hebben mensen door onwetendheid vaak al angsten als ziektevrees opgebouwd.

Wat te doen bij een aanval van hyperventilatie
Men kan door lichaamsbeweging (b.v. springen, het maken van diepe kniebuigingen, hardlopen, enz.) al in een vroeg stadium de klachten proberen terug te dringen. Beweging heeft een ontspannend effect op het lichaam. Ook kan men door bepaalde houdingen aan te nemen de klachten terugdringen. Zo zijn er nog wel meer trucjes, houdingen en oefeningen om de adem weer onder controle te krijgen.

Klachten en symptomen die kunnen optreden bij hyperventilatie
Algemeen
. vermoeidheid, algemene zwakte
. prikkelbaarheid
. slapeloosheid

Psychisch
. angst en onrust
. depressie
. concentratiestoornissen
. fobieën

Spieren
. verlamming
. trillingen
. stijfheid van handen, vingers, mond
. tintelingen op de huid
. algemene spierstijfheid (tetanie)

Hart en vaten
. hartkloppingen
. overslaan van het hart
. pijn op de borst
. koude, klamme handen, Centraal zenuwstelsel
. hoofdpijn
. duizeligheid
. bewustzijnsstoornissen
. wazig zien

Long en luchtwegen
. benauwdheid
. beklemming op de borst
. brok in de keel
. kriebel in de keel
. zuchten, luchthonger
. frequent ademen, hijgen
. pijnlijke ademhalingsspieren

Spijsvertering
. opgeblazen gevoel
. pijn in de maagstreek
. winden laten
. misselijkheid
. diarree/constipatie

Als u klachten heeft die met hyperventilatie te maken lijken te hebben, ga dan altijd naar uw huisarts voor het stellen van een diagnose. Als uw huisarts twijfelt over de diagnose hyperventilatie kan hij/zij u ook doorverwijzen naar een specialist. Zodra duidelijk is dat uw klachten veroorzaakt worden door hyperventilatie, kan de huisarts of specialist u de weg wijzen naar een passende behandeling.

Fysiotherapie kan een belangrijke rol spelen als aanvulling op uw behandeling van uw hyperventilatie.